- تعداد نمایش : 29
- تعداد دانلود : 59
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1954
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8071
سال : 18
شماره : 12
شماره پی در پی : 118
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 12،
،
شماره پی در پی 118
نقش طنز بعنوان مکانیزم جبران در تعدیل احساس حقارت در داستان کودک و نوجوان بر اساس نظریّه آدلر
صفحه
(275
- 291)
الهام آزرمی ، نواز الله فرهادی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: مهر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: دی 1404
چکیده
زمینه و هدف: در جهان معاصر که اضطراب و تنش اجتماعی حتّی در میان کودکان بگونه ای نگران کننده در حال گسترش است، نقش ادبیّات کودک بویژه ژانر طنز در تربیت عاطفی و روانی گروه های سنی یاد شده، اهمّیّتی دوچندان یافته است. طنز بعنوان یکی از عناصر بنیادین ادبیّات کودک، نه تنها ابزار سرگرمی، بلکه ساز و کاری روانشناختی برای کاهش اضطراب، تقویت روحیّه تابآوری و رشد اجتماعی محسوب میشود. بر اساس نظریّه آلفرد آدلر، میتوان از مکانیزمهای جایگزین از جمله طنز برای غلبه بر احساس حقارت بهره گرفت. هدف این پژوهش بررسی نقش روانشناختی طنز در کاهش اضطراب و عقده حقارت و ایجاد حس تعلّق اجتماعی در کودکان و نوجوانان است. بدین منظور دو داستان عشق خامه ای و قندآباد بررسی خواهد شد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر بروش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد نقد روانشناختی از دیدگاه آلفرد آدلر انجام خواهد شد. داده های پژوهش از طریق تحلیل محتوای کیفی متن و استخراج نمونه های طنز موقعیّتی و کلامی در داستان عشق خامه ای و قندآباد و مطابقت آن با نظریّه احساس حقارت آلفرد آدلر خواهد بود.
یافته های پژوهش: یافته های پژوهش نشان میدهد که در داستان عشق خامه ای و قندآباد، طنز نه صرفاً وسیله ای برای خنده، بلکه عاملی مؤثر برای تعدیل تنش و اضطراب اجتماعی کودکان و نوجوانان در جهت افزایش حس اعتماد به نفس و تعامل اجتماعی آنان است.
نتایج پژوهش: نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که بر اساس نظریّه روانشناسی فردی آدلر، طنز میتواند بمثابه یک راهبرد جبرانی عمل کرده و کودک را از احساس ناتوانی و حقارت بسوی حس تعلّق و کفایت اجتماعی سوق دهد. داستان عشق خامه ای و قندآباد با زبانی طنزآمیز و نگاهی عمیق به بازسازی روابط عاطفی به تقویت همدلی و کاهش اضطراب در ذهن مخاطب کودک و نوجوان میانجامد؛ از این رو این آثار را میتوان نمونه ای موفق از کاربرد آگاهانه طنز برای تربیت روانی کودکان و نوجوانان بشمار آورد.
کلمات کلیدی
احساس حقارت.آلفرد آدلر. طنز کودک و نوجوان. مکانیسم جبران.
- استوارت. ویلیام (1388). دایره المعارف مشاوره نظری و عملی. ترجمه: شکوه ترابینژاد. چاپ دوم. تهران: علم، صص 151 ـ 152.
- اشپربر. مانس (1384). تحلیل روانشناختی استبداد و خودکامگی. ترجمه: علی صاحبی. تهران: ادب و دانش، ص 27.
- امین مقدسی. ابوالحسن و چاکلی امانی. بهرام (1388). «عوامل پیدایی هجا نزد بشار بن برد». نشریه ادب عربی دانشگاه تهران. شماره 1. صص 45 ـ 62.
- آدلر. آلفرد (1370). روانشناسی فردی. ترجمه: حسن زمانی شرفشاهی. تهران: تصویر، ص 27.
- ________ (1379). شناخت طبیعت انسان از دیدگاه روانشناسی. ترجمه: طاهره جواهرساز. تهران: رشد، صص 170 ـ 89 ـ 158 ـ 185 ـ 162.
- ________ (1402). فهم زندگی. ترجمه: زهرا آزادفر. تهران: گل، صص 74 - 85. .
- پروچاسکا. جیمز (1383). نظریّه های روان درمانی. ترجمه: یحیی سیّد محمّدی. تهران: رشد، ص 56.
- خدابخش. روشنک و جعفری. مصطفی (1393). «بررسی اثربخشی آموزش والدین با رویکرد آدلری بر سبکهای مادران کودکان مبتلا به نافرمانی مقابله ای و کاهش نشانه های اختلال». مطالعات روانشناختی. دوره 10. شماره 1. صص 7 ـ 30.
- راتنر. جوزف (1390). روانشناسی فردی. ترجمه: حسن زمانی شرفشاهی. تهران: پیک بهار، ص 41.
- رایکمن. ریچارد (1387). نظریّه های شخصیّت. ترجمه: مهرداد فیروزبخت. تهران: ارسباران، ص 118.
- رحیمیمند. مهناز و محسنی. مرتضی (1402). «بررسی مقایسه ای و آسیبشناسانه طنز کودک و نوجوان با رویکرد نظریّه روانشناسی اضطراب اساسی کارن هورنای». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال شانزدهم. شماره دهم. شماره پی در پی 92. صص 167 ـ 185.
- سیاسی. علی اکبر (1379). نظریّه های شخصیّت یا مکاتب روانشناسی. چاپ هشتم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص 81.
- شفیعی. شهرام (1383). عشق خامه ای. تهران: سوره مهر.
- شمیسا. سیروس (1385). نقد ادبی. تهران: میترا، ص251.
- شولتز. دوان و شولتز. سیدنی آلن (1400). نظریّه های شخصیّت. ترجمه: یحیی سیدمحمّدی. چاپ چهل و پنجم. تهران: ویرایش، ص 190.
- صنعتی. محمّد (1380). تحلیلهای روانشناختی در هنر و ادبیّات. تهران: مرکز، ص79 .
- عبدالله زاده. ستار و دیگران (1399). «بررسی و تحلیل شخصیّت کوش پیل دندان بر پایه نظریّه عقده حقارت آلفرد آدلر». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دوره 15. پیاپی 81. صص 69 ـ 116.
- فرگوسن. ایوا (1398). مقدمات روانشناسی آدلر. ترجمه: سهیلا خداوردیان. چاپ دوم. تهران: پندار تابان، صص 18 ـ 33.
- فیست. جس و فیست. گریگوری (1400). نظریّه های شخصیّت. چاپ بیست و دوم. تهران: روان، ص 119.
- قبادی. حسینعلی و هوشنگی. مجید (1388). «نقد و بررسی روانکاوانه شخصیّت زال از نگاه آلفرد آدلر». نقد ادبی. سال 2. شماره 7. صص 97 ـ 119.
- کریمی. یوسف (1386). شخصیّت: روانشناسی عمومی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، صص 380 ـ 382.
- منصور. محمود (1397). احساس کهتری: به انضمام بررسیهای بالینی آدلر ـ نظریّه های بنیادی ـ تک بررسیهای بالینی. چاپ پنجم. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، ص 17.
- منوچهریان. پرویز (1372). عقده حقارت. چاپ دوم. تهران: گوتنبرگ، ص 82.
- ناصحی. عباسعلی و رئیسی. فیروزه (1386). «مروری بر نظریّات آدلر». تازه های علوم شناختی. سال 9. شماره 1. صص 55 ـ 66.
- ولیزاده. سوسن و همکاران (1404).« بازخوانی شخصیّتهای منظومه لیلی و مجنون نظامی از دیدگاه روانشناسی فردی آدلر». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی. ( بهار ادب سابق). سال هجدهم. شماره هشتم. شماره پی در پی 114. صص 295 ـ 320.
- هاشمی. سیّدسعید (1402). قندآباد. چاپ سوم. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
- یاوری. حورا (1386). روانکاوی و ادبیّات: دو متن، دو انسان، دو جهان: از بهرام گور تا راوی بوفکور. تهران: اطلاعات، صص 18-179.